Imperium Słońca (Empire of the Sun) – Pasja latania

Podczas Drugiej Wojny Światowej dwunastoletni Jim mieszka w Szanghaju. Jest wielkim miłośnikiem lotnictwa, szczególnie fascynują go japońskie samoloty wojskowe. Po wkroczeniu wojsk Hirohito do Szanghaju w zamieszaniu Jim zostaje oddzielony od rodziców i gubi się. Próbując przeżyć na ulicach miasta targanego wojennymi niepokojami, poznaje drobnego cwaniaczka Basiego, świetnie radzącego sobie z przystosowaniem się do życia w tych ciężkich czasach. Biorąc przykład ze starszego opiekuna, Jim uczy się adoptować do warunków, w jakich mu przyszło żyć, zaczynając handlować przedmiotami codziennego użytku. Wspólnie trafiają do obozu dla internowanych, w którym Jim staje się „chłopcem od wszystkiego”: prawą ręką Basiego.

W „Imperium Słońca” Spielberg porusza temat obozowego życia, pokazuje różne postawy osób tam przebywających. Jedni, jak dr Rawlins, próbują zachować w tych poniżających warunkach godność, kultywując swoje oddanie ojczyźnie i próbują je zaszczepić pokoleniu, które nawet nie miało okazji zobaczyć Wielkiej Brytanii na własne oczy. Inni, jak małżeństwo opiekujące się Jimem, poddają się marazmowi i zniechęceniu spowodowanymi dramatyczną sytuacją. Przyzwyczajeni do życiu w luksusach nie potrafią się odnaleźć w nowej rzeczywistości.

Trzecią grupą, najważniejszą w obozie, są osoby najsilniejsze, robiące wszystko, żeby przeżyć ten trudny okres jak najlepiej. Dla przetrwania i stworzenia sobie jak najwygodniejszych warunków są gotowi na wszystko, nie bojąc się dokonywać czynów niemoralnych. Przykładem osoby wyznającej ostatnią zasadę jest oczywiście Basie i wzorujący się na nim Jim. Młody chłopak przekonuje się boleśnie o twardych zasadach przetrwania wyznawanych przez swojego mentora.

Sceny obozowe żywo przypominają opisy z książki Clavella „Król szczurów”, opowiadającej o postaci przypominającej Basiego. Podobnie jak bohater książki potrafi on wykorzystać wszystkie nadarzające się sposobności, pozwalające na polepszenie statusu społecznego w obozie. W krótkim czasie to Basie staje się najważniejszą osoba wśród więźniów, ponieważ tylko on potrafi wszystko załatwić co jest potrzebne do przeżycia. Niezwykle pojętnym uczniem okazuje się Jim, który wykorzystując spryt i wyczucie, jest w stanie wykaraskać się z każdej groźnej sytuacji. Żeby zdobyć większą ilość jedzenia, nie zawaha się ukraść miskę zmarłemu i wejść w posiadanie jego pięknych butów. Szybko uczy się także, w jaki sposób rozmawiać z pilnującymi więźniów Japończykami, potrafiąc wykorzystywać stosowaną przez nich gestykulację i symbolikę. Jim dostaje w obozie naprawdę brutalną lekcję życia – pozostaje jedynie pytanie, jak doświadczenia z tego okresu odbiją się na jego późniejszym dorosłym życiu. Spielberg nie daje nam odpowiedzi na to pytanie, aczkolwiek w jednej z ostatnich scen filmu widzimy młodzieńca stojącego pewnie wśród swoich zalęknionych rówieśników. Widząc jego oczy, nie wątpimy, że nie będzie już tym samym beztroskim chłopakiem, jakim był na początku filmu. Miłość do samolotów pozostanie w nim nadal, jednak od tej pory będzie on świadom ogromu nieszczęścia czynionego przez te machiny wojenne.

Reżyser przedstawiając dorastanie młodego chłopaka na tle burzliwej historii tamtego okresu, krzyżuje jego drogę nawet z koszmarem wybuchu atomowego. Jest to jedna z najpiękniejszych i jednocześnie najbardziej przerażających scen filmu. Scenę tę zmontowano w taki sposób, że światło wybuchu rozświetlające niebo, przez chwilę odczytujemy jako symbol ulatującej duszy zmarłej kobiety. Można to potraktować jako metaforę obrazującą, jak wiele niewinnych dusz odeszło ze świata w ciągu tej jednej chwili.

Wielkim plusem tego filmu są bardzo ciekawe kreacje aktorskie. Spielberg po raz kolejny udowodnił, że w mistrzowski sposób potrafi pracować z młodymi aktorami. W grze trzynastoletniego wówczas Christiana Bale’a ani przez chwilę nie odczuwamy fałszu. Jego aktorstwo jeszcze nie charakteryzuje się zimnym spokojem, znanym nam choćby z „Equilibrum”. Prawdę mówiąc do wyobrażenia sobie tego aktora w okresie dziecięcym, o wiele bardziej pasowałaby chłodna, niemal pozbawiona emocji rola Haley’a Osmonta w „A.I.” niż pełna energii i entuzjazmu rola samego Bale’a w „Imperium Słońca”. Widząc uwielbienie, z jakim wpatruje się w samoloty, odczuwamy nie mniejszą niż on fascynację tymi maszynami, czujemy wraz z nim zaciekawienie rozbitym wrakiem i radosne podniecenie gdy obserwuje amerykański nalot na obóz.

Po raz kolejny swoją wielką klasę aktorską pokazał John Malkovich, który jest bezbłędny w roli Basiego. Oglądając go na ekranie odczuwa się po prostu przyjemność. Nikt inny nie nadawałby się do tej roli bardziej niż on – widząc jego szelmowski wzrok, jesteśmy przekonani, że gdyby w rzeczywistości został postawiony w podobnych sytuacjach, nie mógłby zachować się inaczej niż w filmie. Właściwie nie ma w tym filmie słabych kreacji aktorskich, bohaterowie drugoplanowi są nie mniej barwni i przyciągający uwagę od tych pierwszoplanowych. Szczególnie w pamięci zapada rola Joe Pantoliano jako Franka Demaresta. Ten charakterystyczny aktor jak zwykle wykazuje się dużą charyzmą, nierzadko przyćmiewając na ekranie swoich bardziej znanych kolegów.

Głównym motywem muzycznym filmu jest poruszająca serce walijska kołysanka „Suo Gan”. Została ona wybrana przez Spielberga po tym jak w roli Jima obsadził Walijczyka Christiana Bale’a. Ten piękny utwór wykonuje James Rainbird. Jest to zdecydowanie najjaśniejszy element muzyczny tego filmu, zapada w pamięci i pobrzmiewa w niej jeszcze długo po zakończeniu filmu. Scenariusz powstał na podstawie autobiograficznej książki J.G. Ballarda. Co ciekawe autora można zobaczyć w otwierającej film scenie przyjęcia.

„Imperium Słońca” pomimo niewesołej tematyki jest bardzo dobrym, pełnym ciepła filmem. Po raz kolejny Steven Spielberg udowodnił swoją wielką klasę reżyserską. Wszystkie elementy obrazu stoją na wysokim poziomie i ze spokojem mogę polecić go każdemu. To film naprawdę warty uwagi.